ΧΟΥΛΙΓΚΑΝΙΣΜΟΣ Η ΚΑΤΙ ΠΙΟ ΠΕΡΙΠΛΟΚΟ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟΣ;


«Σήμερα μπορείς να βρεις θεραπεία για το οτιδήποτε όπως αλκοόλ, τζόγο, ναρκωτικά, σεξ… Αλλά δεν υπάρχουν ειδικοί που θα καθίσουν κάτω και θα με ρωτήσουν: “Ποιο είναι το πρόβλημά σου;” Το πρόβλημα μου είναι ότι δεν μπορώ να βγάλω την ποδοσφαιρική βία από μέσα μου!» θα σχολιάσει ο Μαρκ Τσέστερ, πρώην χούλιγκαν της Στόουκ Σίτι (Αγγλία), για το δέος αλλά και την αδρεναλίνη που νιώθει όταν ενεργεί ο εθισμένος χουλιγκάνος.

Το ραντεβού θανάτου, όπως κυριάρχησε στα δελτία ειδήσεων, που έλαβε χώρα στη Λευκωσία το Νοέμβριο του 2009, ήταν μια άσχημη απαρχή για το ποδόσφαιρο μας. Για πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού αθλητισμού υπήρξε περιστατικό το οποίο μπορεί να χαρακτηριστεί ως προκαθορισμένο ραντεβού για… ξύλο, με τις άσχημες συνέπειες. Γεγονός που θύμισε μαύρες εποχές, άλλων όμως χωρών όπου ο χουλιγκανισμός γεννήθηκε, βασίλεψε και σήμερα μπορεί να λεχθεί πως περιορίστηκε σε ένα βαθμό.

Ποιος είναι χούλιγκαν;

Ακριβής ετυμολογία του χούλιγκαν δεν υπάρχει. Η καταγωγή της λέξης πιστεύεται πως προέρχεται από την παρερμηνευμένη προφορά ενός ονόματος κάποιου Ιρλανδού, εν ονόματι Χούλιχαν, ο οποίος ήταν γνωστός για τις παράνομες και γεμάτες βία πράξεις του. Το ειρωνικό της υπόθεσης; Δεν είχε καμία σχέση με τον αθλητισμό!

Ως χούλιγκαν, παγκοσμίως, χαρακτηρίζεται αυτός που ανήκει σε περιθωριακές ομάδες και που αντιδρά οργανωμένα με βιαιότητα και προκλητικότητα. Ο Χουλιγκανισμός ορίζεται η απείθαρχη και καταστροφική συμπεριφορά.

Όσο αφορά τη χώρα μας; Ρωτήσαμε τον εμπειρογνώμονα του είδους, κ. Μιχάλη Ηροδότου, υπεύθυνο γραφείου Χουλιγκανισμού ή Καταπολέμησης της Βίας στα γήπεδα, με τον οποία είχαμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για τον χουλιγκανισμό στο νησί μας και μας απάντησε: «Ως χουλιγκανισμό ορίζουμε την ανάρμοστη και βίαιη συμπεριφορά οπαδών αθλητικών ομάδων, η οποία οδηγεί στην διατάραξη της τάξης, εντός και εκτός γηπέδων. Δεν έχει σχέση με τον αθλητισμό, είναι ένα αμιγώς κοινωνικό φαινόμενο.» Το τι περιλαμβάνει το πλαίσιο ανάρμοστης και βίαιης συμπεριφοράς; «Είναι όλα όσα μπορείς να σκεφτείς. Από τις βρισιές μέχρι τις συμπλοκές μεταξύ οπαδών».

Παράλληλα με λεγόμενα του κ. Ηροδότου, ο εγκληματολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Άνδρος Καπανδρής σημειώνει πως «αυτούς που αποκαλούμε χούλιγκαν και τους βλέπουμε να επιδεικνύουν συχνά αντικοινωνική συμπεριφορά εντός και εκτός γηπέδου, πράττουν το ίδιο και στα σχολεία και αλλού. Τα δεδομένα αυτά είναι τεκμηριωμένα με μελέτες. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να προστρέξουμε στους παράγοντες υψηλού κινδύνου, που είναι: 1) Η οικογένεια, 2) Το σχολείο και το 3) Το ποδόσφαιρο», μας ανάφερε ο κ. Καπαρδής, για να συμπληρώσει πως «οι χούλιγκαν παρασύρουν άλλους νέους και παιδιά στην υποκουλτούρα του ποδοσφαίρου, τις «θύρες», καλλιεργώντας κλίμα αντιπαράθεσης μεταξύ ομάδων, στη συνέχεια μεταξύ πόλεων και στο τέλος μεταξύ ιδεολογιών. Αυτό βεβαίως το φαινόμενο υπάρχει από πολύ παλιά».

Οι λόγοι που δεν υπάρχει αλλαγή και το πρόβλημα συνεχίζεται; «Σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο ότι ως Κύπρος δεν συνηθίζουμε να διαμορφώνουμε εθνική πολιτική για να λύσουμε κοινωνικά προβλήματα, όπως τη βία. Τα αρμόδια υπουργεία αδυνατούν συνεργαστούν μεταξύ τους. Τέλος το γεγονός ότι το ποδόσφαιρο είναι μια τεράστια βιομηχανία όπου διακυβεύονται εκατοντάδες εκατομμύρια με νόμιμες και παράνομες πηγές έχει συμβάλει στην έλλειψη αποτελεσματικών λύσεων.»

Cyprus Hooliganism

Ο χουλιγκανισμός, όπως τον ερμηνεύσαμε πιο πάνω, στην Κύπρο έχει την δική του ιστορία. Μόνο που δεν την έγραψε κάποιος στον τοίχο με μπογιά, αλλά υπάρχει στα αρχεία των δικαστηρίων. Ήταν η μακρινή ποδοσφαιρική περίοδος 1937-1938 επί Αγγλοκρατίας όταν στο παιχνίδι Πεζοπορικός-ΑΠΟΕΛ στην Λάρνακα, έγιναν 8 συλλήψεις και υπήρξαν ισάριθμες καταδίκες. Δεν ήταν βεβαίως ένα μοναδικό περιστατικό καθώς ακολούθησαν πολλά άλλα. Στη νεότερη ιστορία, των τελευταίων χρόνων δηλαδή, τα σοβαρότερα κρούσματα εμφανίστηκαν στην αρχή της δεκαετίας, με μερικά γνωστά παραδείγματα όπως: την εκτόξευση φωτοβολίδας στο παιχνίδι Απόλλωνα-Ανόρθωση το 2000 που βρήκε τον φυσιοθεραπευτή της Λεμεσιανής ομάδας Γιώργο Ασπρογένους στο πόδι, τις συμπλοκές έξω από Τσίρειο το 2002 στο παιχνίδι μεταξύ ΑΕΛ-ΑΠΟΕΛ με αποτέλεσμα να μεταφερθεί ένας οπαδός του ΑΠΟΕΛ σε κρίσιμη κατάσταση στο νοσοκομείο αφού δέχθηκε πέτρες στο κεφάλι. Βεβαίως υπάρχουν πολλά άλλα περιστατικά (σ.σ. αναφέρουμε μόνο αυτά τα 2 γιατί διαδραματίστηκαν στη Λεμεσό και είναι πιο ξεκάθαρα στην μνήμη μας και όπως πιστεύουμε των πλείστων Λεμεσιανών).

Τα firms, οι ultras και οι Κύπριοι…

«Μπορεί ο κόσμος του ποδοσφαίρου να είναι η εστία του ρατσισμού, όμως είναι ο μόνος χώρος που έγινα αποδεκτός», είπε ο Κας Πίναντ, ο έγχρωμος οπαδός της Γουεστ Χαμ, ο πρώτος ανά τον παγκόσμιο χούλιγκαν που έκανε φυλακή (4 χρόνια) για τον χουλιγκανισμό και συνέχισε λέγοντας: «Παραδεχτείτε το, η μεσαία τάξη ενθουσιάζεται όταν βλέπει άντρες της εργατικής τάξης να σκοτώνονται, από την ασφάλεια του σπιτιού τους. Δεν κάνουμε κακό σε κανέναν άλλο. Δε ληστεύουμε ηλικιωμένες κυρίες στους δρόμους, ούτε κλέβουμε για ναρκωτικά ή κάτι άλλο. Είναι κάτι το οποίο μπορούν να κάνουν οι νεότεροι το Σαββατοκύριακο για να φύγει η πίεση της εβδομάδας».

Στην Αγγλία, στα τέλη της δεκαετίας του 1960 άρχισαν να αναπτύσσονται οι λεγόμενες εταιρείες-επιχειρήσεις (firms), οι οποίες υποστήριζαν διάφορους συλλόγους. Στην ουσία ήταν γκρουπ που αποτελούνταν από χούλιγκαν και ως πρώτιστο στόχο είχαν την συμπλοκή με αντίστοιχα γκρουπ που υποστήριζαν άλλη ομάδα, επί ευκαιρία την μεταξύ των ομάδων τους αναμέτρηση. Μάλιστα τόσο πολύ ήθελαν να δείξουν το ποιοι είναι και τα κατορθώματα τους, που σε πολλές περιπτώσεις άφηναν επάνω στα θύματα τους και επαγγελματικές κάρτες με το όνομα του firm στο οποίο ανήκαν. Η Αγγλία ήταν η χώρα στην οποία βασίλεψε ο χουλιγκανισμός και μετρά πολλές δεκαετίες πριν, εξ’ ου και ο λόγος που την αναφέραμε ως παράδειγμα. Τέτοια γκρουπ χούλιγκαν υπήρχαν και υπάρχουν ανά το Παγκόσμιο.

Σε οργανωμένα σύνολα στην Ευρώπη συναντάμε και τους «ultras» οι οποίοι ωστόσο έχουν αρκετή διαφορά από τις εταιρείες που σημειώσαμε πιο πάνω. Σε μια πιο ελεύθερη μετάφραση τόσο σε έννοια αλλά και σημασία, οι «ultras» είναι λίγο πολύ σαν τους οργανωμένους τους οποίους ξέρουμε στα μέρη μας. Βασικές προϋποθέσεις: Να μην σιωπάνε λεπτό, να μην κάθονται λεπτό, να μη χάνουν παιχνίδι και πάντα να… τιμούν την περιοχή όπου μαζεύονται όταν αγωνίζονται εντός, με την παρουσία τους (κατ’ εμάς, οι θύρες, τα πέταλα κ.ο.κ.). Από τους ultras δε λείπουν βεβαίως τα επεισόδια, σε πολύ μειωμένο βαθμό όμως σε σχέση με τις εταιρείες. Αντιθέτως, κύριος τους σκοπός είναι να στηρίξουν την ομάδα τους με πρωτότυπους κατά καιρούς τρόπους (τεράστια πανό, «χορογραφίες», κ.α.).

Επιστρέφοντας στους χούλιγκαν, δυστυχώς στην Κύπρο και πάλι πρωτοτυπούμε δυσάρεστα… «Οι Χούλιγκαν στο εξωτερικό είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που αποκαλούμε εμείς στην Κύπρο», μας τονίζει ο κ. Ηροδότου και συνεχίζει: «Καταρχάς δεν ανήκουν σε καμία ομάδα. Κατά κύριο λόγο εκμεταλλεύονται αθλητικά γεγονότα με αντίπαλες αντίστοιχες ομάδες χούλιγκαν και προβαίνουν σε πράξεις βίας. Η διαφορά με την Κύπρο, είναι πως τα άτομα που αποκαλούμε χούλιγκαν είναι οι οπαδοί των ομάδων οι οποίοι φοράνε τα χρώματα των ομάδων τους, λατρεύουν με πάθος τις ομάδες τους, θέλουν πάντα να κερδίζει η ομάδα τους και κατά κύριο λόγο ξεκινούν τα επεισόδια λόγω του πάθους που έχουν για την ομάδα τους. Είναι ομοϊδεάτες, μοιράζονται το ίδιο πάθος. Στο εξωτερικό είναι διαφορετικά. Δεν ακολουθούν καθ’ εαυτόν την ομάδα. Πρώτη τους έγνοια μπορούμε να πούμε πως είναι οι συμπλοκές.»

ΟΝΟΜΑ: ΧΟΥΛΙΓΚΑΝ

Από πού προέρχονται οι χούλιγκαν; Υπάρχουν «φυτώρια» αναλόγως του κοινωνικού στρώματος; Ήταν μερικές από τις απορίες μας. «Όχι είναι απ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα. Υπάρχουν από πλούσιες οικογένειες και από φτωχές», μας απαντάει ο Υπεύθυνος του Γραφείου Χουλιγκανισμού για να συμπληρώσει όμως λέγοντας: «Υπάρχουν όμως αρκετοί λόγοι οι οποίοι οδηγούν ένα νεαρό να γίνει χούλιγκαν και εμείς ως υπηρεσία τους έχουμε καταγράψει. Μεταξύ άλλων, η ανεργία που μαστίζει τα τελευταία χρόνια την Κύπρο, που μεγαλώνει την αγωνία των νεαρότερων για την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Η απουσία τους από τα κέντρα αποφάσεων, θεωρώντας έτσι πως άλλοι παίρνουν τις αποφάσεις για εκείνους. Επιπλέον, προσπαθούμε να μιμηθούμε κυρίως την Ελλάδα ή ακόμη και την Ιταλία, δυο χώρες που είναι πιστεύω τα κακά παραδείγματα για την βία στα γήπεδα. Τέλος, δε θα μπορούσα να μην αναφέρω, την πολιτικοποίηση του ποδοσφαίρου…».

Υπάρχει όριο στην ηλικία; «Όχι ακριβώς. Είχαμε περίπτωση με παιδί 8 χρονών (!) που κουβαλούσε φωτοβολίδα μέσα στο σάντουιτς του. Ο μεγαλύτερος σε ηλικία που είχε εμπλακεί σε περίπτωση βίας στα γήπεδα ήταν στα 42. Βεβαίως το κυριότερο εύρος ηλικίας εστιάζεται στις ηλικίες 16 με 22 χρονών.»

ΧΟΥΛΙΓΚΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΟΙ

“Πρέπει να σεβόμαστε τους νέους. Πως ξέρουμε ότι δεν θα γίνουν σαν και εμάς στο μέλλον;” Είχε πει πριν από πολλά χρόνια ο Κομφούκιος. Ο Χουλιγκανισμός δυστυχώς, ξεκινά να «ριζώνει» από τις νεαρές ηλικίες, σε άτομα ανεξαρτήτως, όπως διαπιστώσαμε, κοινωνικού στρώματος. Όπου καπνός όμως και φωτιά, έτσι και εμείς ερευνήσαμε το αν τα συχνότερα κρούσματα χουλιγκανισμού στην χώρα μας, συνάδουν με αύξηση της παραβατικής συμπεριφοράς στους νέους. Συνομιλήσαμε με την εκπρόσωπο των Κοινωνικών Υπηρεσιών, κ. Σαββούλα Παπαμιλτιάδους και μας μετέφερε τα ακόλουθα:

«Κοιτάζοντας τα στατιστικά θα δει κανείς πως υπάρχει μια μικρή διακύμανση στα ποσοστά νεανικής παραβατικότητας, ωστόσο δεν είναι τόσο αυξητική τα τελευταία χρόνια. Η διαφορά όμως είναι η έξαρση των φαινομένων νεανικής παραβατικότητας σε οργανωμένους χώρους, όπως είναι τα γήπεδα και οι βιαιοπραγίες στα σχολεία από ομάδες ανηλίκων. Αυτό είναι το περισσότερο ανησυχητικό. Κάτι άλλο όμως πολύ σημαντικό που φαίνεται μέσα από τα στατιστικά, είναι το πώς παρ’ ότι η πλειονότητα των ανηλίκων παραβατών είναι αγόρια, στα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση της συμμετοχής και των κοριτσιών στα ελαφράς μορφής αδικήματα».

Ο χουλιγκανισμός στην μικρή οθόνη

Αρκετές ταινίες έγιναν τα τελευταία χρόνια βασισμένες στον χουλιγκανισμό. Μερικές εξ αυτών, οι «Rise of the Footsoldier» (2007) και «Cass» (2008) όπου παρουσιάζουν ιστορίες χούλιγκαν με αυτοβιογραφικό χαρακτήρα. Άλλες ταινίες με έμφαση στον χουλιγκανισμό είναι: «The Firm» (1988), «I.D.» (1995), «The Football Factory» (2004), «Green Street» (2005) και «Green Street Hooligans 2» (2009).